SÜNİ İNTELLEKT

 B166ER

Hər şeyin başlanqıcı. Böyük müharibənin və ardınca gələn iki irqin simbiotik birləşməsinin ilk səbəbi. Vəzifəsi ev xidmətçiliyi olan bir sunni intelekt robotu. Bu yazının mövzusu da budur. 

Süni İntellekt: Bir kompüterin və yaxud bir kompüter nezaretindəki robotun müxtəlif fealiyətləri ağıllı canlılar kimi yerine yetirmə qabilyətidir. Bu tərifə görə işlətdiyimiz telefon, paltar yuyan maşın, soyuducu belə sünni intelektin bir parçasıdır. 

Biribiriləriylə əlaqədə olan cihazlar. Hələki səssizcə vəzifələrini icra edirlər. Hər nə qədər bu cihazların bundan xəbəri olmasada artıq biz onlardan aslı vəziyyətdəyik. 

Əyər paltaryuyandan soyuducudan ve ya telefonlarımızdan əl çəksəydik bizim yerimizə icra etdikləri iş yükünü yeniden bizim öhdəmizə qalması gərəkər. Yaxşı bütün işlərimizi bu cihazlarsız özümüz etsək. Bu çox da çetin olmaz.  Bəs işıqlandırma, havalandırma, isinmə?

Bütün bu sistemlərin heç birinin öz iradələri yoxdur, onları biz idarə edirik deyə düşünəbilərsiz. Həqiqətəndə elədirmi?

Ən sadəsi dünyada saatı dayandırsaq nə olar? Təsəvvür belə edilməyəcək böyüklükdə bir xaos. 

Qısacası bu mexanizimlərin işləyəbilməsi üçün bizə, bizim də onlara ehtiyacımız var. 

Dəyişim heç vaxt bir anda olmaz. Bir çox deyişim yavaşca həyata keçər. Bu səbəbdəndə insanlar deyişimi anlamazlar.  Buna en yaxşı misal su ve qurbağa misalıdır. 

İçi qaynar su ilə dolu bir qaba qurbağanı atsaq qurbağa tez o qabdan çıxıb qaçar. Amma qaba soyuq su doldurub qurbağanı içinə atsaq. Daha sonra suyun dərəcəsini yavaş yavaş arttırsaq qurbağa bunu anlamaz. Su qaynadığında isə qurbağa artıq ölmüş olar. 

Günümzdə qəbul etsək və ya etməsəkdə bir deyişim dövründəyik. Texnologiyanın sürrətlə inkşaf etdiyi bir zamandayıq. Bu inkşafların yaxşı tərəfləri olduğu kimi pis tərıfləri də var.

Məsələn mirkroskopik ölçüdə həssas olan bir çox əməlyatı eliyən robotlar bu əməlyatlardaki uğurlu nəticələri yüksək dərəcədə artır. 

Lakin ayın bir də qaranlıq üzü var. Robotların və sünni intelektlərin yavaş yavaş insanların yerinə keçməsi. Hal hazırda bir çox şirkət işçilərini robotlarla dəyişdirir. Amazonun depolarında işləyən robotları görməmiş olmazsınız. Bir insanla qarşılaşdırılanda çox sürətli, çox daha faydalı və problemsiz. Çünkü insan səhv edəbilər, yavaş işləyər, xəstələnəbilər. Bu gün robotlar bir çox sahədə işlədilir. tib, inşaat, bank işi, daşınma və daha bir çox sahədə. 

Bir digər təhlükə isə sünni intelekt ilə birlikdə başlayır.  Hələki biz onları bir işçi kimi görürük. 

Bir robot sənətkar olabilər mi? 

Çoxunuz bu suala xeyir deyə cavab verərsiniz. Çünkü sənət insan istehsalıdır, insan təcrübələri, insan duyğuları olmadan sənətkar olmaq mümkün deyildir. 

Aaron sənətkar Harold Cohen tərəfindən yaratılmış bir rəssam robotdur. İllərcə Cohen Aeron robotuyla birlikdə işləyib. Daha sonra Cohen bu robotun bəzi işlərindən şübhələnib. Robot vaxt keçdikcə müstəqil işlər görməyə başlayıb. Bir gün Aeron ilə rəsim çəkən Cohen öz istədiyindən fərqli bir rəsmin ortaya çıxdığını görür. Artıq Aeron özünü inkşaf ettirərək Cohensiz işləməyə başlayıb. 

Yaxşı bəs gələcəktə nələr olacaq? 

Bu mövzuda məşhur bir fərziyyə var. Singularity. Bu fərziyə mükəmməl intelektin yaradılışından sonrasının təsəvvür edilməz olduğunu anlatır. Gələcəktə sunni intelektin insan ağlından üstün olaraq mədəniyyəti və insan təbiyyətini radikal bir şəkildə dəyişdirməsidir singularity.  

Texnologiyadan aslılığımız, bizi həyatta saxlayacaq hər üstünlük eyni zamanda bir zəiflik olmayacaq mı? Artıq özümüz özümüzü idarə edə bilmədikdə, həyatı davam ettirmək üçün tamamiylə robotlara ehtiyacımızın olacağı bir gələcəkdə insan olmağın nə mənası olacaq?

Nəyi xəyal etməliyik? Bizim yerimizə bizdən daha doğru qərarlar verən robotların olduğu bir distopya yoxsa insan və süni intellek birliyində yüksələn şərikli bir gələcək mi? 

Son olaraq: 

"Sunni intelekt programları zehin və təfəkkürdən məhrumdur. Bu səbəbdəndə heçvaxt bir mizah anlayışına sahib olmayacaqlar. Gözəlliyi, sənəti, və ya eşqi heçvaxt anlamayacaqlar. Yalnızlıq kimi bir duyğunu hissetməyəcəklər. Başqa insanlara, heyvanlara və ya ətraflarına empatiya hissetməyəcəklər. Heçvaxt musiqidən zövq almayacaqlar. Aşiq olabilməyəcəklər. Ağlayabilməyəcəklər. Komputerlər şahmat oyununu qazanmaqda nə qədər bacarıqlı olurlarsa olsunlar insanlar intellektual olaraq komputerlərdən üstündür. Biz həyatı bu oyunların qanunlarına əsasən yaşamırıq. Ağlımız bundan çox çox daha böyükdür". 

                                                                 imza: GPT-3 (Bir süni intellek robotu)